De ontvanger - 2

[PA3CNO]

Nadat de MF/LF-strip zover gereed was dat er geluid uit kwam, was het tijd voor het volgende deel van de ontvanger: de HF-versterker, Local Oscillator en Mixer. Dat deel zit eveneens op een subchassis, dus moest er weer gezaagd, geboord en gesoldeerd worden.


Subchassis nummer twee in aanbouw

De afstemcondensator staat niet op een platform, maar is tegen de zijkant gemonteerd. Door middel van twee ringetjes wordt hij precies op afstand gezet. Die ringetjes moesten overigens opgeboord worden, want omdat het een Engelse afstemcondensator is, is niet alleen de as 1/4 inch, maar zijn ook de schroefgaten drie-komma-nogwat millimeter waardoor M3 boutjes niet pasten en de ringetjes dus ook niet. Gelukkig had ik in mijn bakje Bijzondere Boutjes nog twee boutjes die WEL pasten, dus daarmee kan de afstem-C vastgezet.

Het platformpje loopt niet door tot aan het frontpaneel, zoals te zien is. Waarschijnlijk omdat de grote schakelaar, die 6x3 standen heeft, anders geen ruimte heeft. Boven en onder zie je de steuntjes waar straks de pertinax strip met de afstemkringen en -trimmers moet komen.


De onderkant van het subchassis

Ook deze keer werden de gaatjes voor de middenfrequenttrafo van koper ontdaan door de verzinkboor en aan de onderkant met de graveerfrees van eilandjes voorzien. Ook hier zijn de steuntjes te zien voor de strip die aan de onderkant komt met de spoelen en trimmers voor de local oscillator.

Het schema van dit deel ziet er als volgt uit:


Schema van de eigenlijke ontvanger. Klik hier voor een vergroting.

Aan de linkerkant zie je de afgestemde kringen met de trimmers waarvan zowel de inkoppelspoel als de kring zelf door de bandschakelaar bediend worden. Dat signaal wordt naar een rooster van de buis toegevoerd voor de HF versterking. Aan de rechterkant zie je het deel van de schakeling dat de local oscillator vormt. De schakeling is als Hartley oscillator uitgevoerd waardoor de kathode op een aftakking van de spoel aangesloten wordt. Zowel van de koppelspoelen als van de aftakkingen zijn geen gegevens bekend, dus dat wordt rekenen en experimenteren. In de buis worden de signalen ook nog eens gemengd, waardoor die ene buis dus drie functies heeft. Het mengproduct (MF-signaal) wordt door de MF-trafo gefilterd en doorgegeven aan de MF/LF strip.

De condensatoren in serie met de afstem-C in de Local Oscillator zijn Padders die voor de gelijkloop zorgen. Maar van de waarde klopt na berekening geen moer. Dat worden drie anderen, maar ik kreeg bij Dikke Gerrit kerco's en volgens mij zijn dat temperatuursensors.


De Padder-C's

Ik denk dat ik ze er ook maar niet in zet, maar probeer wat NP0-C's op de kop te tikken.


Al een eind op weg met solderen....

Inmiddels zitten er al heel wat onderdelen in; meer dan op de foto want na het fotograferen ben ik nog even doorgegaan... Een aantal secties van de schakelaar zijn ook al aangesloten.


Het tweede subchassis geschilderd en van onderdelen voorzien

Het begint er al aardig op te lijken. Nou nog de spoeltjes wikkelen en een paar NP0-condensatoren proberen te regelen. En dan volgt de vuurdoop. Ben benieuwd naar het eerste station wat ik ontvang...

[pa2hw]

Welke waarden in NPO heb je nodig?

[PA3CNO]

De waarde van de padders moet 966, 1600 en 2538pF worden na berekening. Ik heb zakjes zilver-mica C's van 100, 220 en 300pF. Dus als ik 1000pF, 1500pF en 2200pF heb kan ik met de zilver-mica C's deze waarde nauwkeurig genoeg benaderen (1500+100 en 2200+300)

[pa2hw]

Ik heb 1nF en 1n5 die redelijk temp stabiel zijn. Getest met fohn erop, een variatie van een paar pF.
De 2n2 C's die ik heb liggen fietsen op en neer als je de fohn er op zet.

[PA3CNO]

Er zijn weer wat vorderingen te melden: om te beginnen moesten de tandwielen nu geprepareerd worden. Op een van de tandwielen moet een schijf geplakt worden waar de afstemschaal op moet komen. Op het andere tandwiel moet een asverlenger komen, die de verbinding tussen afstemknop en afstemcondensator moet gaan vormen, en die tevens de afstemschaal moet aandrijven.


Linker tandwiel met gelijmde asverlenger, rechter tandwiel met gelijmde afstemschijf.

Na het lijmen van de tandwielen en het boren van het gat voor de aflezing van de afstemming, kon de frontplaat in de non-ferro primer gezet worden.


De frontplaat in de grondverf

Als voorbereiding op de ontvanger wilde ik ook vast een van de spoelen wikkelen. Aangezien er totaal geen spoelgegevens in de documentatie te vinden zijn, moest ik de waarde van de spoel terugrekenen uit het bereik van de afstemcondensator en het gewenste frequentiebereik. Zonder jullie te vervelen met de berekeningen, kan je van me aannemen dat de spoel in de antennekring ca. 19uH moet zijn. Ik kocht bij Barend Hendrikse een zak Neosid spoelsets voor 1-5 en 5-15MHz. Dat bestaat uit een spoelvorm met kern, een ferrietbus voor eroverheen en een koperen behuizing. De opgegeven Al-waarde van de spoel voor 1-5MHz is 13nH. Daarmee kan je het aantal benodigde windingen berekenen volgens de formule:

L = N² x Al

En daaruit volgt dat er ongeveer 39 windingen nodig zijn. Dat is het eenvoudige stuk. Maar hoeveel windingen er aan de antennekant moeten wordt een beetje een gok. Ik legde 6 windingen om de koude kant. Dat levert een impedantietransformatie van ca. 42 op wat op 2k aan de spoelkant neerkomt bij een 50 Ohm antenne. Of dat goed uit zal pakken, moet blijken.


De eerste gewikkelde spoel, gewikkeld met 0,1mm apehaar.

Na het schilderen van de frontplaat kon het monteren beginnen. Allereerst de afstemknop, die uit elkaar gehaald moest worden om gemonteerd te worden. Dit omdat het montagegat opzettelijk precies pas gemaakt is voor de basis van de knop. Maar dan kan hij er niet in zijn geheel door en vandaar dat hij eerst uit elkaar moest. Vervolgens de antenne-aansluiting gemonteerd, die gemaakt werd uit een pertinax stekkerchassisdeel uit de dumpvoorraad van Dikke Gerrit.


De eerste op de frontplaat gemonteerde items.

De witte vlekken boven de afstemknop is de kit waarmee een haartje uit de schilderkwast als referentie voor de aflezing midden over het kijkgat is geplakt.

Daarna werd de schaal voor de aflezing uitgeprint en over de schijf geplakt die op een van de tandwielen is geplakt. Omdat de tandwielverhouding 40:45 is, wordt de uitlezing van 0 - 180 uitgesmeerd over 202,5^o. Vandaar dat iets meer dan de helft van de afstemschaal gebruikt wordt en dat komt de leesbaarheid weer ten goede.


Schakelaar (links) en tandwielen met afstemschaal inmiddels gemonteerd.

Toen was het tijd om de twee subchassis achter de frontplaat te monteren met 5mm afstandsbusjes. Ondanks de lagen verf paste alles nog precies; een foto van de achterzijde geeft inmiddels een beeld dat aardig lijkt op het origineel:


De subchassis gemonteerd achter de frontplaat. Let op het eerste spoeltje rechts boven onder de strip trimmers

Ik had wat bakelieten rechthoekige knoppen gevonden op Ebay, en die drie heb ik gemonteerd op de ontvanger. De afstemschaal is slecht te zien op de foto, en rechtsonder is de rubbertule te zien waar straks de voedingskabel doorheen moet.


De voorzijde van de gemonteerde ontvanger

Ook de antenne-aansluiting is nu goed te zien, evenals de aansluiting voor de hoofdtelefoon. Het ziet er nog allemaal wat kaal uit, omdat ook hier de koperen plaatjes met de functiebeschrijvingen nog niet gemaakt en gemonteerd zijn. Maar nu is het zaak de boel aan elkaar te gaan knopen en eens zien of het allemaal gaat werken. Ik hoop daar tussen het klussen bij alle verhuisde QRP's door deze week nog wat tijd voor te vinden...

[pa2hw]

Frank, ziet er goed uit. Ik zou toch eens kijken naar gezwarte boutjes. Persoonlijk vind ik dat mooier.
Zitten er nu krassen op het front of komt dat door de belichting?

[PA3CNO]

Haartjes van de kwast...  Schilderen is nou eenmaal niet my cup of tea. Ik zag het pas een dag later, omdat ik 's-avonds de boel geschilderd had. En dat moet je eigenlijk niet doen, iets zwart schilderen met een kwast met zwarte haren en bij slecht licht. Maar daar is nu niets meer aan te doen. Overigens is het minder erg dan het op de foto lijkt: ook hier speelt lichtval parten.
BTW: in het origineel zitten ook geen gezwarte boutjes, zie foto:

[PA3CNO]

Een kleine update over de voortgang van de ontvanger. Inmiddels werkt hij op alle 3 de banden, maar tevreden ben ik nog niet. Ik begon met de spoeltjes voor de local oscillator te monteren, voor de eerste twee banden. Dit omdat ik het C-tje voor de derde band nog niet had; die moest ik nog steeds een keer ophalen bij Hugo PA2HW. Daarna kon ik de meetzender aan de ingang knopen; daar zit immers alleen nog maar de 100pF naar de buis en parallel daaraan de afstemcondensator naar aarde. Maar daar blaast die meetzender met 50 Ohm impedantie wel overheen. BFO kortgesloten, en de meetzender met 1000Hz intern gemoduleerd. Wat is die HP606A brak... Als ik tussen banden heen en weer moet schakelen (en dat moet in het tweede bereik van de ontvanger omdat de banden van de HP lopen van 1,76-6.0MHz en 5,8-19,2MHz) dan moet ik eerst op de scoop controleren of hij wel output geeft, en anders de bandschakelaar even een paar keer heen en weer rammelen. De output meter is immers nog steeds stuk, zie het forum-item over de renovatie. Ook de 1000Hz modulator begon op het einde van de meetperiode kuren te vertonen.

Afijn, eerst met de frequentieteller checken waar de generator zit, omdat van de schaal niet veel klopt en als je de boel calibreert aan de lage kant, is er weer een afwijking aan de hoge kant. Maar ja, met weinig vermogen wijst de frequentieteller niets aan. Althans, niet de frequentie van de meetzender. Door de interne koppelingen in de buis (denk ik) komt het Local Oscillator signaal behoorlijk sterk aan het stuurrooster naar buiten. Die buis wordt natuurlijk voor 3 functies gebruikt (HF versterker, LO en mixer) maar helemaal vrij van onderlinge beinvloeding zijn die functies duidelijk niet.

Ik probeerde eerst de instructies te volgen die ik van Frithjof Sterrenburg had gehad: Hoge kant van de band afregelen met de trimmer, midden met de spoel en onderkant met de padder. En als je padder niet regelbaar is, dan alleen midden en hoog afregelen en dan klopt de onderkant vanzelf.

Niet dus. Nog afgezien van waar "midden" ergens is op de afstemschaal (Ja, bij 90, maar is het verloop van de afstemcondensator wel lineair?) klopte er aan de onderkant geen barst van. Waar het 3100kHz zou moeten zijn, werd het 4MHz. En dan valt de hele 80-meterband erbuiten en DAT is natuurlijk niet de bedoeling... Dus maar gewoon spoel aan de onderkant en trimmer aan de bovenkant afgeregeld en dat liet zich goed instellen zodat deze nu van 3100-5400kHz loopt. Hetzelfde geintje uitgehaald met band 2 maar nu voor 5200-9000kHz. Daarna de spoelen voor de ontvangerkant gemonteerd en met de meetzender de boel op maximum geregeld op de lage frequentie +5% en de hoge frequentie -5% volgens instructie. Dit om de gelijkloop zo goed mogelijk te houden.

De kortsluiting uit de BFO gehaald en nu maar eens kijken of het werkt. Nou, dat deed het. Op 80 was de herrie zo groot dat het met de volumeregelaar (die eigenlijk het negatief op 3 van de 4 buizen regelt en helemaal niet ingrijpt in het audiodeel) niet op een fatsoenlijk niveau te brengen was. Bij controle bleek dat ik de 50pF condensator in de antenneleiding vergeten was. Die doet domweg dienst als antenneverzwakker en dat is geen overbodige luxe, zoals blijkt. Hoewel de brakke meetzender aangeeft dat de gevoeligheid van de ontvanger ergens rond de 30-100uV ligt en iedereen dat voor een amateurontvanger onacceptabel zou vinden, heeft het ding er kennelijk geen last van. Het eerste CW-station dat ik ontving was DL7VAF. Doordat je je eigen AGC ben, moet je wel afstemmen met een hand aan de volumeknop (versterkingsregelaar). Ik maakte een keer de fout om met de hoofdtelefoon op naar de andere band te schakelen. Daar kwam ik midden op een omroepstation terecht en ik wist niet hoe snel ik de hoofdtelefoon van mijn oren moest trekken.
Toen ook nog even SSB geprobeerd en omdat op 40 en 80 LSB gebruikt wordt, redeneerde ik dat daardoor de BFO BOVEN de MF-frequentie zou moeten staan. Maar ik kreeg er geen verstaanbaar geluid uit. Tot ik me realiseerde dat door de bovenmenging van de ontvanger, de zijband omdraait! Als immers de ontvangfrequentie van 3503 - 3500 loopt (LSB 0 - 3 kHz) dan loopt de MF met een LO-frequentie van 3970 van 467-470 en dat is USB... De BFO naar de andere kant gedraaid en ja hoor, nu kon ik ook perfect SSB-signalen nemen.

Van de week de ontbrekende condensatortjes opgehaald bij Hugo en toen kon ik ook de derde band maken. Omdat een van de condensatoren aan een knooppunt van de LO kwam wat "heet" is voor HF, liepen de reeds afgeregelde banden weer iets omlaag in frequentie. Dat moest dus eerst weer een beetje rechtgetrokken worden. Nou maakt dat niet zo heel veel uit, want ik zal toch niet veel buiten de amateurbanden luisteren, maar voor de authenticiteit moet het er wel een beetje op lijken HI.

Maar het afregelen van de derde band wilde niet. Als ik in de buurt van de 15,5MHz kwam, leek hij weg te springen. Uiteindelijk de scoop erop gezet en toen bleek dat er rond die frequentie een soort van amplitudemodulatie op leek te treden. Hoe dat kan? George PA0YG waarschuwde me al voor de gevolgen van een te sterke tegenkoppeling van een Hartley oscillator: door zijn eigen genereren wordt teveel negatief op het rooster opgewerkt waardoor de buis afgeknepen wordt. Daardoor zakt de amplitude. En als gevolg daarvan valt het negatief weer weg, waardoor de versterking weer toeneemt en de amplitude ook. En dan begint het spelletje weer van voor af aan. Ik had 14 windingen gebruikt met een aftakking op 3,5; een verhouding 1:4. Maar die is kennelijk te groot. Ik zit te dubben om een nieuwe spoel te maken met een verhouding 1:3. Maar dan moet het hele ding weer uit elkaar en daar zie ik een beetje tegenop. Een reden om het toch te doen is de stabiliteit. Want bij een sterke terugkoppeling verloopt de oscillator eerder. En het is WEL de band waar 30m en 20m binnen vallen. Dan wil je niet achter je tegenstation aan te hoeven rennen... Het zal toch wel een tweede spoel worden denk ik. Gewoon om te proberen...

[PA2ET]

Heb je al een weerstand (22-470 ohm) tussen de aftakking en de draaischakelaar geprobeerd? Je beperkt zo de kathodestroom richting spoel, eventueel kan je deze weerstand nog ontkoppelen met een ceetje mocht de oscillator niet meer aan willen slaan.

73
PA2ET

[PA3CNO]

Nee Eugene, ik heb gewoon de spoel opnieuw gewikkeld en dat loste het probleem op. Hij staat als een huis tussen 8.7 en 15.5MHz. Misschien dat ik die truc nog wel voor 80m toepas (de band van 3100-5400kHz) omdat hij daar nogal nerveus reageert. Ik denk dat de terugkoppeling daar ook een beetje te sterk is, waardoor SSB niet echt lekker klinkt. Daar was hij wel niet voor bedoeld, maar het is wel fijn als dat een beetje lekker klinkt. Bovendien komt het de stabiliteit ten goede. En band 1 is trouwens de enige waarvan ik de spoel niet in lijm gegoten heb, maar of dat nou de oorzaak is weet ik niet...

Update 20100221: Ik heb toch nog maar even de spoel voor 80 overgewikkeld met de aftakking nu op 11 windingen op een totaal van 34 in plaats van 8. Ik heb niet het idee dat de ontvangst daar merkbaar in kwaliteit verbeterd is. Op de scoop staat op de kathode aansluiting ook niet echt een mooie sinus.

Wat ook opvalt is dat als er een liederlijk sterk signaal binnenkomt, de BFO de neiging heeft om naar de RX frequentie toe te kruipen. Dat klinkt dan als een Russische schuiftrompet. Ik vang dat nu op door de antennetuner te verstemmen en die eigenlijk als HF verzwakker te gebruiken. Normaal zit er helemaal geen tuner tussen (alleen de zendereindtrap is afgestemd), en zal de impedantie van de draad die er origineel aanhangt maar zelden in de buurt van de 50 Ohm zijn. De misaanpassing zorgt dan waarschijnlijk voor voldoende HF-demping. De praktijk zal het uitwijzen...

[PA3CNO]

In afwachting van de laatste onderdelen voor de zenden heb ik me maar even gewijd aan het ontwerpen van de messing plaatjes met de "lettering". Dat moet natuurlijk behoorlijk precies omdat die plaatjes over de bedieningsorganen heen moeten vallen. Maar met een beetje passen en meten is de papieren versie nu in orde:


De ontvanger voorzien van papieren belettering

Ook de knoppen zijn inmiddels van (wrijf)letters voorzien. Conrad blijkt die nog gewoon te hebben (zoek op Seno). Ik dacht dat ze alleen nog maar 2 en 5.2mm hadden, maar van de week kwam ik erachter dat ze ook nog 3.7mm hebben en dat was precies wat ik nodig had. Nu nog een lik transparante vernis eroverheen zodat ze ook blijven zitten.

Bij ELV bestelde ik fotopositief-lak die ik straks over de messing platen heen kan spuiten. Dan wordt het een kwestie van belichten en dan in de koudpatine waarmee onbeschermde delen een bruin-zwarte kleur zouden moeten krijgen, net als bij het origineel. Zelf heb ik geen lichtbak, maar Hugo PA2HW heeft al aangeboden om in dit experiment te participeren. Het is bijna zover, dus ik ben zeer benieuwd of het gaat zoals ik hoop...

[PA3CNO]

Nu ook de zender klaar is, kan ik eens testen of de ontvanger ook op zijn frequentie terugkomt na het omschakelen ontvangen-zenden-ontvangen. En dat blijkt nogal tegen te vallen. De delen zitten nog steeds niet in bakken, zodat de wind nog vrij spel heeft, maar ik ben er niet zeker van dat dat veel uitmaakt. Op 80m afgestemd op 3572 met de meetzender. Daarna op zenden overgeschakeld, en na een minuut weer terug naar ontvangst. En dan zit de meetzender zelfs buiten het filter. Na een seconde of 10 hoor je de toon dan weer het filter in lopen. Er koelt dus iets af tijdens zenden waardoor de ontvangstfrequentie een paar kHz verloopt. Gek genoeg is dat probleem op 40 en 20, die in de andere twee banden liggen, een stuk minder, maar nog wel aanwezig. Het is dan ook niet de BFO: die heb ik gemeten en die blijft binnen een paar Hz op frequentie tijdens omschakelen. Ik zit te twijfelen of de Neosid-spoel die ik voor 80 had gemaakt nou de enige was die ik niet in de lijm gegoten had... Maar dat zou betekenen dat de spoel iets opwarmt tijdens bedrijf en zoveel stroom loopt er nou ook weer niet doorheen... Als het probleem blijft als hij ingebouwd is, ga ik toch een andere spoel proberen (zeker voor 80) want dit is niet prettig werken.

Een ander probleem (of misschien gerelateerd?) is de volumeregeling. Die vond ik nooit lekker werken, maar ik weet dat aan het ontwerp. De regelaar regelt immers het negatief van de eerste drie buizen, en niet het audio zoals bij een normale volumeregeling. Dat heeft er alles mee te maken dat er geen AVR aanwezig is. Dat ben je op deze manier zelf. Alleen tijdens het testen van het effect van het omschakelen bleek de regeling steeds slechter te gaan werken. Zelfs zo erg, dat bij het opdraaien van het volume het geluid zelfs weg viel! En soms wijzigt het ook spontaan tijdens het luisteren. Daar is iets niet in orde. Misschien dat een van de oude(re) componenten die ik tijdens de bouw heb gebruikt, problemen vertoont. Dat betekent van voor naar achteren meten en testen...

Nog iets wat niet lukte (de laatste loodjes wegen het zwaarst zullen we maar zeggen): ik wilde beginnen met het maken van de beletteringsplaatjes. Omdat de lokale Bruna in Rosmalen geen overheadsheets voor laserprinters had, kocht ik sheets voor inktjets. Die durf ik niet door de kopieermachine op de zaak te draaien, want dan zitten ze waarschijnlijk gelijk aan de drum vast, maar ik heb een goede inktjet thuis dus waarom dat niet geprobeerd. Nou, dat werkt dus ook al niet: de inkt blijft los op de sheet liggen en droogt niet. Dus bij het minste of geringste veegt dat uit en is de transparant onbruikbaar. Dat gaat dus niet. Ik zal komende week de kantoorboekhandels in Zoetermeer (of misschien Den Haag - dat is tenminste een echte stad) afstruinen voor overheadsheets voor laser/kopieermachines. Want met een inktjet is het knudde.

[pa2hw]

Wellicht print je op de verkeerde zijde van de overhead sheet?
Deze sheets voor inktjets hebben normaal een gladde en een ruwe kant. Op de ruwe kant moet de "tekst" komen.

[PA3CNO]

De gebruiksaanwijzing stond erop. Densondanks beide kanten geprobeerd, met hetzelfde resultaat. Daar lag het dus niet aan. Helaas... Ik probeer vandaag sheets voor laserprinters te kopen, maar door de opkomst van de overheadprojector wordt ook dat een zeldzaam item bij de boekhandels, net zoals wrijfletters...

[PA3CNO]

De Neosid 10mm vormen zijn binnen, dus kon ik eens proberen een andere spoel te maken voor 80m. Alleen staat in de snuffelcatalogus van Barend Hendriksen de AL-waarde niet van de 10A1 spoelvorm voor 3-5MHz. Maar als ik de waarden van de andere vormen uit de reeks (waar de waarde WEL van gegeven is) een beetje extrapoleer, kom ik op ongeveer 8 uit. Volgens de mini-ring-core-calculator kom ik dan op ongeveer 45 windingen. Ik gebruikte nu draad van ca. 0,4mm van een oude magneetspoel die ik eens bij Dikke Gerrit gescoord had, en legde de windingen erop in 3 lagen. Gemeten zelfinductie met de kern helemaal ingedraaid: ca. 13uH. En ik moet 15,66uH hebben! De AL-waarde is dus nog lager dan ik dacht. Nog slechter nieuws: met de koperen behuizing over de spoel geschoven daalt de zelfinductie met de helft naar 6,5uH. De spoel weer afgewikkeld en eens gekeken wat het effect van een enkellaagsspoel is. Dus teruggegrepen naar 0,1mm draad en 45 windingen aaneengesloten gelegd. Nu kwam ik niet boven de 9uH    Dit schiet niet op.

Omdat het om het uitsluiten van het effect van kathodestroom door de spoel ging, besloot ik het over een andere boeg te gooien. Ik zette een condensator van 100n tussen de kathode en de middenaansluiting van de bandschakelaar, en maakte een DC-bypass met een spoel van 3,3mH die ik uit een oude van der Heem zender sloopte. Het effect op de frequentie zou volgens berekening maar een paar kHz moeten zijn dus hoef ik niet alles opnieuw af te regelen. En dat werkte inderdaad: hij schoof maar 3kHz op. Maar het inschakeleffect bleef, terwijl er nu geen DC meer door de oscillatorspoelen loopt... 

Dan maar spanningen testen. Ik meette de G1 spanning, de G2 spanning, de anode spanning, maar alles blijft nagenoeg op zijn plaats tijdens het verlopen van de frequentie. Het moet dus op zeker een temperatuur effect zijn. Ik probeerde voor de zekerheid nog een andere buis (ik heb van de 7R7 en de 7Q7 elk een extra exemplaar) en daardoor liep de ontvanger wel 6kHz weg, maar het effect bleef. De enige frequentiebepalende componenten zijn de spoel en condensatoren van de resonantiekring en de capaciteiten van de buis. Dat laatste moet het dan toch zijn. Een wijziging van 0,2pF geeft 3kHz verloop, en 0,2pF kan je zomaar hebben als een buis opwarmt. De vraag is of dat effect ook zo sterk is als hij in zijn behuizing zit, en of het dan ergens mee te compenseren is... Bijvoorbeeld een NTC die een varicap bijregelt. Aan de andere kant zit dat in het origineel ook niet. Ik zal er eens een mail aan wagen naar Louis PA0LCE - de man die in het museum Jan Corver met de spy-set werkte, en een fervent surplus-verzamelaar. Misschien heeft hij nog ideeen.